Rekord, który mówi sam za siebie
Humanistyka nie tylko nie traci na znaczeniu, ale wciąż dynamicznie się rozwija. Tegoroczna liczba zgłoszeń – aż 81 prac – potwierdza, że badania humanistyczne pozostają jednym z najważniejszych obszarów refleksji naukowej w Polsce.
Poziom zgłaszanych prac pozostaje niezmiennie wysoki, a konkurs przyciąga publikacje reprezentujące różne dyscypliny – od filozofii i historii, przez socjologię i psychologię, po literaturoznawstwo, prawo, ekonomię i nauki o kulturze.
Humanistyka nie znika z mapy nauki
W obliczu powracających narracji o „kryzysie humanistyki”, Nagroda im. Prof. Tadeusza Kotarbińskiego pokazuje zjawisko odwrotne: stabilny rozwój, różnorodność tematów i niezmiennie wysoki poziom badań.
Jak podkreśla prof. Rafał Matera, rektor Uniwersytetu Łódzkiego i przewodniczący Kapituły Nagrody:
Nagroda ma być promocją humanistyki. Chcieliśmy się z pracami nominowanymi, a zwłaszcza książką laureata, przebić poza ścisłe grono specjalistów, wyjść z pokoi, w których piszemy książki co prawda opatrzone silnym aparatem naukowym, ale poruszające na tyle ważne tematy, że mogą zainteresować większą część społeczeństwa.
Nagroda od lat pozostaje przestrzenią, w której najważniejsze idee humanistyki wychodzą poza środowisko akademickie i trafiają do szerokiej debaty publicznej.
Droga do finału właśnie się zaczyna
Przed członkami i członkiniami Kapituły miesiące intensywnej pracy. W kolejnych tygodniach będą oni analizować wszystkie zgłoszone publikacje, reprezentujące szerokie spektrum nauk humanistycznych.
Kolejne ważne rozstrzygnięcie nastąpi 4 września 2026 roku, kiedy Kapituła spotka się ponownie i wskaże pięć najlepszych książek nominowanych do nagrody głównej. Ich autorzy i autorki zostaną zaproszeni do finału konkursu.
Nazwisko laureata lub laureatki oraz tytuł zwycięskiej książki XII edycji zostaną ogłoszone podczas uroczystej gali 22 listopada 2026 roku w Filharmonii Łódzkiej. Autor lub autorka najlepszej książki humanistycznej wydanej w Polsce w 2025 roku otrzyma 70 tys. zł na dalszy rozwój naukowy, a pozostałe osoby wyróżnione – po 5 tys. zł.
Książka nadal ma znaczenie
Nagroda im. Prof. Tadeusza Kotarbińskiego od początku swojego istnienia podkreśla wyjątkową rolę monografii naukowej w humanistyce. To właśnie książka pozostaje podstawową formą prezentacji wyników badań i pogłębionej refleksji nad światem, jak przekonuje prof. Rafał Matera:
Warto wspomnieć o szczególnej roli książki w humanistyce, w badaniach humanistycznych. Monografia to nie tylko zapis wyniku badań naukowych, ale także świadectwo dojrzałości intelektualnej autora (...) Ratuje w nas człowieczeństwo, jest w jakimś sensie istotą humanistyki. W tym kontekście nagradzanie tego rodzaju aktywności jest niezwykle ważne.
Humanistyka jako ostrzeżenie i refleksja
Ważny głos w dyskusji o roli humanistyki w świecie współczesnym wybrzmiał podczas finału poprzedniej edycji konkursu. Laureat XI edycji Nagrody, prof. Przemysław Czapliński, zwracał uwagę na jej szczególną funkcję w epoce dynamicznych przemian technologicznych:
Humanistyka dzisiaj jest traktowana jako nieproduktywna i nieweryfikowalna. Z punktu widzenia nauk ścisłych nie jest nauką. Z punktu widzenia przemysłu jest mało pożyteczna. W wypowiedziach sponsorów tej nagrody zauważyliśmy jednak bardzo ciekawe wątki. Pojawiała się tam przestroga, wiara w to, że humanistyka jest w stanie powstrzymać zbyt szybki rozwój technologii, tak aby ta technologiczna pętla nie zacisnęła się na społecznym gardle, aby ta utopia doskonałości nie okazała się zbyt doskonała dla człowieka.
Jak sądzę, taka funkcja ostrzegawcza humanistyki jest niezwykle istotna. Humanistyka jest również od tego, żeby próbować wiązać istniejące rozgardiasze, całą tę wielość elementów, ludzi, przedmiotów, urządzeń, technologii w próbne syntezy (...) Humanistyka nie rozwiązuje problemów, ona pokazuje, gdzie te problemy tkwią.
Laureaci, którzy tworzą historię konkursu
Najlepszymi książkami humanistycznymi w dotychczasowych jedenastu edycjach konkursu zostały:
- Jana Strelaua „Różnice indywidualne. Historia – Determinanty – Zastosowania”,
- Ewy Kołodziejczyk „Amerykańskie powojnie Czesława Miłosza”,
- Doroty Sajewskiej „Nekroperformans. Kulturowa rekonstrukcja Teatru Wielkiej Wojny”,
- Andrzeja Friszke „Sprawa Jedenastu. Uwięzienie przywódców NSZZ „Solidarność” i KSS „KOR” 1981–1984”,
- Grzegorza Ziółkowskiego „Okrutny teatr samospaleń. Protesty samobójcze w ogniu i ich echa w kulturze współczesnej”,
- Jerzego Zajadły „Minima Iuridica. Refleksje o pewnych (nie)oczywistościach prawniczych”,
- Zbigniewa Szmyta „Zbyt głośna historyczność. Użytkowanie przeszłości w Azji Wewnętrznej”,
- Macieja Świerkockiego „Łódź Ulissesa”,
- Jakuba Gałęziowskiego „Niedopowiedziane biografie. Polskie dzieci urodzone z powodu wojny”,
- Andrzeja Turowskiego „Radykalne oko. O Witkacym, Kobro, Strzemińskim, Themersonach, Żarnowerównie i innych twórcach sztuki wzbudzającej niepokój”,
- Przemysława Czaplińskiego „Rozbieżne emancypacje. Przewodnik po prozie 1976–2020”.
Nagroda, która wzmacnia humanistykę
Nagroda im. Pierwszego Rektora Uniwersytetu Łódzkiego Prof. Tadeusza Kotarbińskiego od 2015 roku wyróżnia najlepsze książki humanistyczne w Polsce. To jedyne tego typu ogólnopolskie wyróżnienie przyznawane przez uczelnię publiczną, które łączy środowisko naukowe i promuje refleksję humanistyczną w przestrzeni publicznej.
Rekordowe 81 zgłoszeń w XII edycji potwierdza, że humanistyka ma się dobrze, a jej głos pozostaje ważny zarówno w nauce, jak i w debacie o kondycji człowieka.
________________________________________
Więcej informacji znajduje się na stronie nagrody
Chcesz być na bieżąco? Obserwuj nas na Facebooku: https://www.facebook.com/nagrodatk
Redakcja i zdjęcia: Honorata Ogieniewska, Stefan Brajter, Centrum Współpracy z Otoczeniem i Społecznej Odpowiedzialności Uczelni
